Home >  Weerbaar telen > Pilotproeven > Fossielvrije winterteelt bij Delphy

Het pilotproject ‘Fossielvrije winterteelt Chrysant’ bij Delphy Improvement Centre richt zich op het vervangen van fossiele energie in de kas door elektriciteit voor een warmtepomp en intensieve belichting. Fossielvrij betekent dat er geen CO₂ uitstotende fossiele brandstoffen gebruikt worden. We onderzoeken de impact van verhoogde lichtintensiteit op het gewas, met beperkte inzet van chemische middelen. Verschillende innovatiepartners werken samen aan dit project. Binnen het thema klimaat staat de dynamische inzet van LED-belichting centraal, gecombineerd met isolatie, ontvochtiging, warmte-oogst en korte termijn warmtebuffering. Binnen het thema gewasbescherming ligt de focus op biologische bestrijders en het versterken van de plantweerbaarheid. De proef streeft uiteindelijk naar een fossielvrije chrysantenteelt met minder chemie.

De teelt van chrysant kent een grote dynamiek. Innovaties en ontwikkelingen volgen elkaar snel op, zoals de overstap op LED-belichting, nieuwe verwarmingstechnieken en het verdwijnen van gewasbeschermingsmiddelen. De grootste uitdaging in de chrysantenteelt is het beheersen van ziekten en plagen, zoals trips en bladluis en fossielvrij telen. Chrysanten hebben een constante temperatuur en belichting nodig. De overstap naar duurzame energiebronnen, zoals aardwarmte of LED-belichting brengt de nodige uitdagingen met zich mee. Energiekosten blijven schommelen, aardwarmte is niet overal beschikbaar en de overstap naar duurzame oplossingen vraagt om grote investeringen.

Fossielvrije winterteelt chrysant wordt uitgevoerd door Delphy en gefinancierd en gecoördineerd door Kas als Energiebron, een innovatieprogramma van het ministerie van LVVN en Glastuinbouw Nederland. Het project wordt mede mogelijk gemaakt door Kennis in je Kas (KijK), Ludvig Svensson, Van Dijk Heating, Signify, Dümmen Orange, Royal van Zanten, Dekker Chrysanten, ChrysantNL de WUR en Plant Lighting. Het project is enkele jaren geleden gestart onder de naam ‘Perfecte Chrysant’ binnen de Kas als Energiebron. Bart van Paassen van Royal Brinkman is gevraagd om aan te sluiten voor het thema gewasbescherming.

Uit eerdere onderzoeken is gebleken dat fossielvrij telen in chrysant mogelijk is onder drie voorwaarden: intensief schermen, actieve ontvochtiging met warmte terugwinning en een lange termijn opslag voor de warmte. Dat laatste is duur en niet altijd mogelijk. Zonder deze lange termijn opslag kom je in de winter energie tekort en was er in de winter van 2022-2023 nog 5 kuub gas per m2 nodig. 

Bij het Improvement Centre in Bleiswijk is Delphy in het najaar van 2024 gestart met een aangepaste pilotproef om tot een fossielvrije winterteelt in chrysant te komen. Op twee afdelingen van elk 500m2 worden twee teeltrondes uitgevoerd: één met 200 µmol/m2/s en één met 300 µmol/m2/s. De kasafdelingen zijn uitgerust met diffuus glas, een energie- en verduisteringsscherm, verneveling, insectengaas en ontvochtiging met warmte terugwinning. Door de belichting te verhogen van 200 µmol/m2/s naar 300 µmol/m2/s, komt er meer energie in de kas, waardoor het gewas overdag meer verdampt. Zo wordt er extra energie geoogst om in de onbelichte periode in te kunnen zetten. Ook wordt er intensief geschermd. Delphy richt zich op twee hoofdrassen en tien kleinere rassen om te zien hoe deze strategie uitwerkt op verschillende genetica.

Naast het streven naar een fossielvrije teelt onderzoeken we ook de mogelijkheden voor een chemievrije teelt. Dat is een beproeving, omdat bladluis de grootste uitdaging is. Met de inzet van roofwants Orius blijft trips in balans, maar krijgt bladluis meer kans om zich snel te ontwikkelen. Daarnaast is Orius ook zeer kwetsbaar voor chemische bestrijdingsmiddelen. Chemische correcties tegen bladluis zit de Orius te veel in de weg.  

Daarbij verdwijnen steeds meer chemische gewasbeschermingsmiddelen. Corrigeren gebeurt nu met Batavia en Teppiki, maar in oktober 2025 verdwijnt Batavia uit het assortiment. Tepekki alleen is niet toereikend genoeg. Vanwege resistentie gaat de werkzaamheid bij te veel toepassingen achteruit. En het is praktisch onmogelijk om binnen het juiste aantal etiket toepassingen te blijven. Teppeki heeft de voorkeur bij correctiebespuitingen, omdat het minder schadelijk is voor biologische bestrijders, zoals sluipwespen en roofmijten met resistentievorming als gevolg. En dus moeten we het probleem 100% biologisch aanpakken.

In deze proef onderzoeken we hoe we snel kunnen reageren, wanneer luis zich voordoet. We werken met verschillende luisbestrijders: de sluipwesp Aphidius colemani, de bruine gaasvlieg Micromus angulatus en het lieveheersbeestje Propylea. De sluipwesp zetten we wekelijks in vanaf week 2 tot een week voor de oogst en deze zoekt actief naar luizen (bijna 1 per m²). Gaasvliegen (500 per 1.000 m²) en lieveheersbeestjes (200 per 1.000 m²) zetten we in week 2, 3, 5 en 7 in. Het gaat om grote aantallen bestrijders en dat kost veel geld, maar het mag het hoofddoel naar een fossielvrije winterteelt niet in de weg zitten. Het streven is om deze aantallen af te bouwen en te onderzoeken of we minder luisbestrijders kunnen inzetten.

Ook maken we de plant weerbaarder tegen luis met de inzet van: SilicaPower en ConSecta dat wekelijks wordt meegegeven. ConSecta is een bladmeststof dat kruiden, knoflook en lavendel bevat. SilicaPower is een biostimulant dat de celwand en de opperhuid van het blad versterkt. Deze producten gebruiken we direct na het voorspuiten, omdat luis direct na het planten kan toeslaan. Kort na het planten spuiten we twee keer met biologisch middel Neudosan.

Heb je een vraag of wil je meer informatie? Vul het contactformulier in en Bart van Paassen neemt contact met je op.

Toekomstgericht telen is een continu proces waarin wij ons moeten blijven ontwikkelen. Het is een pad dat Royal Brinkman bewandelt samen met telers, onderzoeksbureaus, leveranciers en overige partners om te komen tot nieuwe oplossingen. Door samen te experimenteren en innoveren werken we aan een weerbare en toekomstbestendige teelt. Samen verbeteren we de tuinbouw.